एकछिन कल्पना गरौँ त, काठमाडौँको एउटा निकै सुन्दर घर। बाहिर ठूलो गेट, भित्र चम्किलो बैठक कोठा अनि पार्किङमा टल्किरहेको नयाँ गाडी। बाहिरबाट हेर्दा यो घरको मूल्य करिब २ करोड रुपैयाँ सजिलै पर्छ। तर आजको यस विश्लेषणमा हामी एउटा यस्तो वास्तविकता भित्र पस्दै छौँ जसले सायद हामी सबैलाई एकपटक गहिरिएर सोच्न बाध्य बनाउने छ। त्यही २ करोडको भव्य घर भित्र एक बिहान एउटा बुवा आफ्नी सानी छोरीसँग आँखा जुधाउन सकिरहेका छैनन्। कारण, उनीसँग आफ्नी छोरीको सामान्य स्कुल फी तिर्ने पैसा हातमा छैन। अब प्रश्न उठ्छ, आखिर कसरी आउन सक्छ त्यस्तो अवस्था? आउनुहोस् यसको भित्री कथा बुझौँ। एउटा डरलाग्दो यथार्थ। छोरीले स्कुलबाट ल्याएको सूचना देखाउँदै भन्छिन्, बाबा, फी त भोलिसम्म तिर्नु भन्नुभएको छ। बुवाले आफ्नो अनुहारमा जबर्जस्ती मुस्कान ल्याउने प्रयास गर्दै भन्छन्, हुन्छ नि, भोलि तिरौँला। तर भित्र भित्रै उनी नराम्रोसँग अत्तालिरहेका छन्। किनकि यहाँनिर एउटा डरलाग्दो रहस्य लुकेको छ। ती बुवाको बैंक खातामा अहिले जम्मा ५ हजार रुपैयाँ मात्रै बाँकी छ। अब सोचौँ त, २ करोडको घर भएको मान्छेसँग सामान्य स्कुल फी तिर्ने पैसा किन छैन? यति ठूलो देखिने सम्पत्तिले भित्र भित्रै कस्तो भयानक संकट लुकाइरहेको थियो त? बाहिरी सफलता र त्यसमा लुकेको दबाब। ती बुवाको नाम हो सुमन। सुमन र उनकी श्रीमती दुवै निकै राम्रो जागिर गर्छन्। उनीहरूको संयुक्त मासिक आम्दानी १ लाख ८० हजार रुपैयाँ छ। सुन्दा निकै राम्रो लाग्छ नि, होइन? उनीहरूले आफ्नो जीवनभरको बचत ८० लाख रुपैयाँ डाउन पेमेन्ट बुझाएर अनि बैंकबाट १ करोड २० लाख रुपैयाँ २५ वर्षका लागि ऋण लिएर यो सपनाको घर किनेका थिए। समाजको नजरमा त उनीहरू करोडपति नै हुन्। तर घर किनेपछिको वास्तविक गणित कति निर्मम हुन्छ भन्ने कुरा यहाँनिर देखिन्छ। १ लाख ८० हजारको आम्दानीमा वार्षिक ९ प्रतिशत ब्याजदरको हिसाबले हेर्दा करिब १ लाख ७ सय रुपैयाँ त हरेक महिना बैंकको ईएमआईमै जान्छ। बाँकी रहेको रकममध्ये ७४ हजार रुपैयाँ खाना, बिजुली, पेट्रोल जस्ता नियमित खर्चमा सकिन्छ। अनि महिनाको अन्त्यमा उनीहरूसँग कति बच्छ त? जम्मा ५ हजार ३ सय रुपैयाँ। हेर्नुस् त, यहाँ कुनै सानो गल्ती वा आपतविपत पर्ने ठाउँ नै छैन। अप्रत्याशित संकट। जिन्दगी सधैँ हामीले सोचेजस्तो सिधा रेखामा कहाँ चल्छ र? एकदिन सुमनको कम्पनीमा केही समस्या आउँछ र सबैको तलब एक महिना ढिलो हुने भयो। तर बैंकको ईएमआई र घरको नियमित खर्चले त पर्खिँदैन नि। ठिक त्यही बेला छोरीको स्कुलबाट १२ हजार रुपैयाँ फी तिर्ने सूचना आउँछ। यता सुमनको मोबाइल बैंकिङमा ब्यालेन्स छ मात्र ५ हजार। जब छोरीले निर्दोष भावले सोध्छिन्, बाबा, हाम्रो त यति ठूलो घर छ, हामीसँग पैसा छैन र? सुमनसँग यसको कुनै जवाफ हुँदैन। एउटा ठूलो घरको चम्किलो भित्ताले त्यो बुवाको मौनता र त्यो क्षणको लज्जालाई कुनै हालतमा लुकाउन सकिरहेको हुँदैन। सम्पत्ति अर्थात एसेट विरुद्ध तरलता अर्थात लिक्विडिटी। त्यो रात सुमन र उनकी श्रीमती अबेरसम्म सोच्न सक्दैनन्। उनीहरूले सबै हिसाब किताब खोल्छन् र बल्ल एउटा ठूलो वास्तविकता महसुस गर्छन्। उनीहरूको सम्पत्तिको परिभाषामा नै एउटा ठूलो कमजोरी रहेछ। हेर्नुस्, २ करोडको घर हुनु भनेको हातमा २ करोड नगद हुनु पक्कै होइन। घरको बजार मूल्य जति नै धेरै भए पनि त्यसमा ठूलो ऋण जोडिएको छ र आपत पर्दा त्यसको इट्टा झिकेर बेच्न मिल्दैन। सुमनसँग सम्पत्ति अर्थात एसेट त थियो, तर आकस्मिक खर्चका लागि तत्काल प्रयोग गर्न सकिने नगद, जसलाई हामी तरलता वा लिक्विडिटी भन्छौँ, त्यो शून्य थियो। बाँच्नका लागि सम्पत्तिको कागजी मूल्यले होइन, हातमा हुने नगदले अर्थ राख्छ भन्ने कुरा उनीहरूले बल्ल बुझ्दै थिए। आपतकालीन कोष अर्थात इमर्जेन्सी फण्डको महत्व। यो घटनाले हामी सबैलाई एउटा गतिलो पाठ सिकाउँछ। घर किन्नुअघि ईएमआई तिरेर कति बच्छ भनेर मात्र हेर्ने होइन, यति ठूलो ऋण लिनुअघि एउटा बलियो आपतकालीन कोष निर्माण गर्नु एकदमै अनिवार्य हुन्छ। सुमनको परिवारको कुरा गर्दा उनीहरूको नियमित मासिक खर्च ईएमआईसहित करिब १ लाख ७५ हजार रुपैयाँ थियो। यसको मतलब यदि उनीहरूले कम्तीमा ३ महिनाको मात्रै आपतकालीन कोष अर्थात इमर्जेन्सी फण्ड बनाएको भए पनि उनीहरूसँग करिब ५ लाख २४ हजार रुपैयाँ हुनुपर्थ्यो। अझ ६ महिनाको सुरक्षित कोष राख्ने हो भने त झण्डै १० लाख ४८ हजार चाहिन्थ्यो। यदि उनीहरूसँग यो कोष हुन्थ्यो भने एक महिना तलब ढिलो हुँदा मात्रै पनि एउटा बाबुले आफ्नी छोरीसामु यसरी आँखा झुकाउनु पर्ने नै थिएन। वास्तविक आर्थिक सफलता। त्यस रातपछि सुमन र उनकी श्रीमतीले एउटा कडा निर्णय गरे। अरूलाई सम्पन्न देखिने होडबाजीभन्दा पहिले आफ्नो परिवारलाई भित्रैदेखि सुरक्षित बनाउने। उनीहरूले आफ्ना अनावश्यक खर्चहरू निर्ममतापूर्वक घटाएर बिस्तारै आपतकालीन बचत बनाउन सुरु गरे। सुमनले छोरीलाई हेर्दै मनमनै भने, ठूलो घर बनाउनु मेरो सपना थियो होला, तर तिमीहरूलाई सुरक्षित राख्नु मेरो सबैभन्दा ठूलो जिम्मेवारी हो। याद राख्नुपर्ने कुरा यही हो, आर्थिक सुरक्षा घरको आकारले होइन, आम्दानी र खर्चको सही सन्तुलन अनि आपतकालीन तयारीले निर्धारण गर्छ। साच्चै भन्नुपर्दा घर ठूलो हुनु सफलता हुन सक्छ, तर त्यस घरभित्र निश्चिन्त भएर बाँच्न सक्नु अझ ठूलो सफलता हो। यो कथाले हामी सबैलाई एउटा गम्भीर प्रश्न छोडेर जान्छ। के हाम्रो ध्यान सम्पत्ति जोड्नमा मात्र सीमित छ? कि त्यसले ल्याउन सक्ने जोखिम व्यवस्थापन गर्नमा पनि छ? पैसा कमाउनु मात्र पक्कै पनि पर्याप्त छैन, त्यसलाई सही तरिकाले व्यवस्थापन गर्नु झनै जरुरी छ। आर्थिक ज्ञान बढाउँदै जानुहोस् किनकि जब हाम्रो सोच बढ्छ, तब मात्र हाम्रो सम्पत्ति साच्चै सुरक्षित रूपमा बढ्छ। ग्रोथ ग्रन्थ, ग्रो योर मनी।